پراکندگی اجزای رسوبی و بررسی کانی شناختی در بخش شمالی خلیج فارس (پهنه دریایی و رودخانه های ورودی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان

2 پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران

10.22084/psj.2019.2985

چکیده

در این پژوهش، اجزای رسوبی و کانی­ها در بخش شمالی خلیج­فارس و رودخانه­های ورودی به آن بررسی شده است. این مطالعه بر اساس ویژگی­های رسوب­شناختی (اندازه ذرات، نوع رسوب و اجزای تشکیل­دهنده) و کانی­شناختی با استفاده از داده­های بدست آمده در این پژوهش صورت گرفته است. 200 نمونه­ی رسوب سطحی از ژرفای آب بین 10 تا 100 متر از مناطق ساحلی تا بخش­های ژرف ایرانی بستر خلیج­فارس و رودخانه­های ورودی به آن (ژرفای آب بین 1 تا 4 متر) با نمونه­گیر فکی برداشت ­شده و از نظر اندازه ذرات، محتوای زیستی و آواری و کانی­شناسی (آنالیز پراش اشعه­ایکس) تحت آنالیز قرار گرفتند. رسوبات بستر از ذرات آواری به نسبت کم­تر (نظیر کوارتز، فلدسپار، میکا و خرده­سنگ) و آلی- زیستی به نسبت بیش­تر (نظیر گاستروپودا، استراکودا، اکینودرم، بریوزوا و فرامینیفر­های پلانکتونیک و کف­زی) تشکیل شده­اند. بیش از 50 درصد از اجزای بستر از ذرات در اندازه سیلت و رس (گل) تشکیل شده است. 4 نوع رسوب عمده (گل با کمی گراول، گل­ماسه­ای، گل­گراولی و گل­ماسه­ای با کمی گراول) بیش از 75 درصد از رسوبات بستر را تشکیل می­دهند. اجزای آواری حوضه پیش­بوم خلیج­فارس تقریبا از فرسایش کمربند کوهستانی آناتولی- زاگرس نشات می­گیرند. مشابهت رسوبات رودخانه­ای و دریایی کم­ژرفا و ژرف (به استثنای  قطعات پوسته در رسوبات دریایی) نشان­دهنده منشا یکسان آن­ها است. علاوه بر آن، تاثیر مکانیسم­های گوناگون انتقال رسوبات نظیر جریان­های تحت تاثیر امواج، رودخانه­ای و جزر و مدی در پراکندگی رسوبات در مناطق کم­ژرفا در این پژوهش دوباره به اثبات رسیده است. رودخانه­های ورودی به خلیج­فارس از عوامل مهم در تامین و انتقال اجزای آواری (ذرات دراندازه گراول – رس) به بخش شمالی آن هستند. اجزای آواری و آلی- زیستی توسط جریان­های دریایی و جزر و مدی در تمام خلیج­فارس پـراکنده مـی­شوند. اغلب کانی­های رسی (کائولینیت، ایلیت، اسمکتیت، کلریت) به استثنای پالی­گورسکیت (منشا اتوژنیک) در بخش شمالی خلیج­فارس از نوع آواری هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Distribution of sedimentary constituents and mineralogy in the northern part of the Persian Gulf (marine area and incoming rivers)

نویسندگان [English]

  • R. Behbahani 1
  • R. Lak 2
چکیده [English]

Sedimentological aspects of the Iranian side of the Persian Gulf were investigated in present study. The research objective was to identify the sediment components and compositions of the Persian Gulf continental shelf and incoming rivers. In total, 200 surface samples were collected from bed materials of the study area ranging 10 to 100 m water depths and incoming rivers (between 1 to 4 m water depths) using Van Veen Grab. Sample preparation was implemented to granolumetric test to identify biota and detrital content and to determine mineralogy (x-ray diffraction analysis) of sediments. Results showed low contribution of detrital components (i.e. quartz, feldspar, mica and rock-fragment) and high contribution organic-biogenic components (i.e. gastropoda, ostracoda, echinoderm, bryozoan and benthonic-planktonic foraminifera) in sediment composition. Accordingly, more than 50% of seabed components composed of mud (silt and clay)-size particles. Four types of sediment textures, slightly gravelly mud, sandy mud, gravelly mud and slightly gravelly sandy mud have formd more than 75% of these sediments. Detrital components of the Persian Gulf foreland basin are drived almost the Anatolia-Zagros mountain belt.  The similarity of fluvial and shallow-deep marine sediments (with the exception of shell-fragments in marine deposits) indicates similarity in their origins. In addition, effects of various sediment transport mechanisms such as fluvial, tidal and wave-induced currents on distribution of sediments in the shallow zone have been proved agine in present study. Incoming rivers to the northern part of the Persian Gulf are the most important factors in supplying and transporting detrital components. Detrital and organic-biogenic components are scattered by tidal and marine currents across the Persian Gulf. The most clay minerals (kaolinite, illite, smectite and chlorite) with the exception of palygorskite (autogenic origin) are detrital in the northern part of the Persian Gulf.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sediment components
  • Persian Gulf
  • mineralogy
  • Detrtal particles
  • Clay mineral