رخساره‌ها، محیط رسوبی و چینه‌نگاری سکانسی سازند کژدمی (کرتاسۀ میانی) در زاگرس مرکزی

نویسنده

استادیار گروه زمین‌شناسی دانشگاه پیام نور، ایران

چکیده

سازند کژدمی (آپتین‌-‌آلبین) نخستین واحد سنگ‌چینه‌ای کرتاسۀ میانی در مناطق خاوری و مرکزی رشته‌کوه زاگرس و یکی از غنی‌ترین سنگ‌های منشأ شناخته‌شدۀ نفت در جهان است. به‌منظور تعیین رخساره‌ها، محیط رسوبی و چینه‌نگاری سکانسی این سازند در زاگرس مرکزی، در این تحقیق یک بُرش سطحی از تاقدیس پیون در زون ایذه و یک چاه از میدان نفتی اهواز در فروافتادگی دزفول بررسی شده‌اند. داده‌های میدانی، آزمایشگاهی و چاه‌نگاری نشان دادند که سازند کژدمی عمدتاً از شیل‌های بیتومین‌دار تیره و کربنات‌های نازک‌لایۀ غنی از روزنبران پلاژیک همراه با افق‌هایی از رادیولاریت، گلوکونیت و فسفات تشکیل شده‌است. این مجموعۀ رسوبی در یک حوضۀ درون شلفی آرام و سرشار از مواد آلی نهشته شده‌است که در جنوب خاوری به پلاتفرم کربناتۀ فارس (سازند داریان) و در جنوب خوزستان با دلتای بورگان (بخش ماسه‌سنگی آزادگان) محدود شده‌بود. مرز شمالی گسترۀ سازند کژدمی توسط گسل بالارود از حوضۀ لرستان (سازند گرو) جدا شده‌است. ایجاد دریای عمیق کژدمی با رسوبات غنی از مواد آلی، نتیجۀ افزایش سریع فضای رسوب‌گذاری ناشی از فرونشینی بستر حوضه در امتداد گسل‌های کازرون و هندیجان و نوسان سطح آب دریا همراه با افزایش واردات آواری است که با رویدادهای جهانی بی‌هوازی اقیانوس‌ها در آپتین و آلبین همزمان بوده‌است. تغییرات عمودی رخساره‌های رسوبی و نمودارهای ژئوفیزیکی حاکی از آن است که توالی رسوبی سازند کژدمی در زاگرس مرکزی قسمتی از یک سکانس رسوبی ردۀ دوم (5 تا 50 میلیون سال) است که با کربنات‌های پلاتفرمی پایان سازند داریان (آپتین) و شروع سازند سروک (آلبین‌) کامل شده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Facies, depositional environment and sequence stratigraphy analysis of the Kazhdumi Formation (Middle Cretaceous) in the central Zagros Mountains

نویسنده [English]

  • A. H. Jalilian
Assistant Professor, Geology department of Payame Noor University, I. R. Iran
چکیده [English]

The Kazhdumi Formation (Aptian-Albian) comprises the lowermost lithostratigraphic unit of the Middle Cretaceous in the eastern and central regions of the Zagros Mountain chain and one of the richest known source rocks in the world. To investigate facies and sedimentary environment as well as sequence stratigraphy analysis of the formation in the central Zagros, this study focuses on the Payon anticline surface section in Izeh zone and a subsurface section of the Ahwaz oilfield in the Dezful embayment. Field, laboratory and well logging data showed that the Kazhdumi Formation composed mainly of dark bituminous shales and thin-bedded carbonates rich in pelagic fauna with subordinate horizons of radiolarite, glaugonite and phosphate. This sedimentary succession deposited in a low energy and organic-rich intra-shelf basin which was limited to the southeast by the Fars Platform (Dariyan Formation) and extended into the Burgan delta (Azadegan Sandstone Member) in the south of Khuzestan. To the north, the Kazhdumi depression bounded by the Balarud Fault and separated from the Lurestan Basin (Garau Formation). The creation of the Kazhdumi deep marine basin and sedimentation of the organic-rich deposits are the result of a rapid increase in accommodation due to sea-floor subsidence along the preexisting Kazerun and Hendijan regional fault systems and eustatic sea-level fluctuations as well as the influx of siliciclastics. Deposition of organic-rich sediments of the Kazhdumi Formation coincides with the globally recognized Aptian and Albian Oceanic Anoxic Events (OAE1a and 1b).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sequence Stratigraphy
  • Kazhdumi Formation
  • Central Zagros
  • Intrashelf basin