کاربرد ژئوشیمی رسوبات آبراهه‌ای و پشت سدی در شناسایی خاستگاه رسوبات: مطالعه موردی از حوضه آبریز سد رسوبگیر معدن مس درآلو- کرمان، ایران

نویسنده

استاد مدعو گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

چکیده

دریاچه پشت سد رسوبگیر معدن مس درآلو در جنوب کرمان، میزبان رسوبات ناشی از هوازدگی و فرسایش طبیعی سنگ‌های متنوع بالادست است. به‌منظور شناسایی خاستگاه این رسوبات، ۱۸ نمونه از رسوبات آواری در اندازه ماسه از آبراهه‌های اصلی و رسوبات ته‌نشست‌یافته در پشت سد برداشت شده است و با استفاده از روش‌های XRF و XRD مورد تجزیه ژئوشیمیایی قرار گرفته تا سهم جرمی عناصر اصلی، عناصر فرعی و عناصر نادر خاکی تعیین شود. محاسبه شاخص شیمیایی دگرسانی (CIA) و بررسی نمودار سه‌تایی A–CN–K ، نشان‌دهنده درجه هوازدگی پایین تا متوسط و شرایط آب‌وهوایی خشک تا نیمه‌خشک در ناحیه خاستگاه است. الگوی پراکنش داده‌ها در نمودارهای دوتایی و سه‌تایی نشان می‌دهد که ترکیب غالب رسوبات عمدتاً از سنگ‌های آتشفشانی حدواسط تا مافیک (آندزیت و آندزیت-‌بازالت) مشتق شده است که در کنار آن حضور سنگ‌های فلسیک (داسیت و ریوداسیت‌) نیز تایید می‌شود. مقادیر پایین کروم و نیکل، منشاء الترامافیک را رد می‌کنند. جایگاه نمونه‌ها در نمودارهای ژئوشیمیایی دوتایی و سه‌تایی و نسبت‌های کلیدی نظیر Th/U و La/Th، حاکی از منشأ ماگماتیکی و جایگاه تکتونیکی مرتبط با قوس‌های آتشفشانی اقیانوسی (Oceanic Island Arc) هستند. این نتایج، اطلاعات پایه‌ای ارزشمندی جهت مدیریت منابع رسوبی در مناطق صنعتی و تدوین راهبردهای توسعه پایدار در اختیار مدیران و سیاستگذاران قرار می‌دهند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Stream and Reservoir Sediment Geochemistry in Determining provenance: A Case Study from the watershed of Dar-e-Allo copper mine waste dam- Kerman, Iran

نویسنده [English]

  • Hoda Bavi
Visiting Professor, Department of Geology, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran
چکیده [English]

The sedimentation lake formed behind the waste dam of the Dar-e-Allo copper mine in south of Kerman, annually is the host of detrital material derived from the natural weathering and erosion of various upstream lithologies. To determine the provenance of these sediments, 18 samples were collected from clastic deposits along the main drainage channels as well as from sediments accumulated behind the dam. These samples were analyzed geochemically using XRF and XRD techniques to quantify the concentrations of major, minor, and rare earth elements. The calculated Chemical Index of Alteration (CIA) values, together with the A–CN–K ternary diagram, indicate a low to moderate degree of chemical weathering under arid to semi-arid climatic conditions in the provenance. The distribution patterns in binary and ternary geochemical diagrams reveal that the sediments are primarily derived from intermediate to mafic volcanic rocks (andesite and andesite–basalt), with minor contributions from felsic lithologies (dacite and rhyodacite). Low concentrations of chromium and nickel exclude any significant contribution from ultramafic sources. The position of the samples in binary and ternary discrimination diagrams, along with key geochemical ratios such as Th/U and La/Th, suggests a magmatic provenance associated with a tectonic setting typical of an Oceanic Island Arc. These findings provide valuable baseline data for sediment resource management in mining areas and contribute to the development of sustainable resource management strategies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dar-e-Allo Copper Mine
  • waste dam
  • Provenance
  • Sediment Geochemistry
  • Weathering Indices