کانی‌شناسی اولیه و شرایط محیطی سازند آقچاگیل بر اساس آنالیز ژئوشیمی عنصری در جنوب شرق حوضة خزر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین شناسی نفت، پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

2 رئیس پژوهشکده علوم زمین پژوهشگاه صنعت نفت

3 دانشگاه فردوسی مشهد

4 پژوهشگاه صنعت نفت

5 شرکت نفت خزر

10.22084/psj.2020.20493.1227

چکیده

نهشته‌های پلیوسن در شمال ایران شامل واحدهای چینه‌ای چلکن و آقچاگیل از مهم‌ترین عناصر سیستم‌ نفتی در حوضة خزر هستند. واحد چلکن دارای رخسارة قاره‌ای و عمدتاً درشت دانه با سن پلیوسن پیشین- میانی و واحد آقچاگیل شامل رخسارة کربناته- تخریبی سفید رنگ و سن پلیوسن پسین می‌باشد. در این مطالعه، سه رخنمون آق‌بند، سوملی دره و یلی بدراق به عنوان بیشترین ضخامت و قدیمی‌ترین توالی‌های ترشیاری در شمال شرقی گنبد کاووس (جنوب شرق حوضة خزر) برداشت شده‌اند. هدف اصلی این پژوهش، تعیین کانی ‌شناسی اولیه و تحلیل شرایط محیطی سازند آقچاگیل با استفاده از نتایج ژئوشیمی عنصری در منطقة مورد مطالعه می‌باشد.
تغییرات مقادیر عناصر اصلی و فرعی نمونه‌های آهکی سازند آقچاگیل و مقایسة آن با نتایج ارائه شده توسط مطالعات مشابه، بیانگر کانی‌شناسی اولیة آراگونیتی و کلسیت پرمنیزیم است. تغییرات نمودار Sr/Ca در برابر Mn حاکی از وجود یک سیستم دیاژنتیکی نیمه بسته در زمان رسوبگذاری سازند آقچاگیل در حوضه می‌باشد. مقادیر بالای Mn در نمونه‌های گل غالب نشان‌دهندة شرایط نیمه احیایی و مقدار پایین Mn و میزان بالای Sr در نمونه‌های دانه غالب برش‌های مورد مطالعه بیانگر تأثیر دیاژنز جوی (انحلال زیاد) در حوضة رسوبی می‌باشند. مقایسة مقادیر عناصر اصلی و فرعی با مقادیر استاندارد و میانگین آنها در حوضه‌های رسوبی مختلف، بیانگر نیمه بسته بودن حوضة رسوبی در زمان رسوبگذاری سازند آقچاگیل بوده و شوری کمتر حوضه به سمت بالای توالی ناشی از ورود آب شیرین و ارتباط آن با دریاهای باز در برخی از مقاطع زمانی پلیوسن می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Original mineralogy and determining depositional condition of the Akchagyl Formation based on elemental geochemistry analysis in southeastern Caspian Basin

نویسندگان [English]

  • Behzad Soltani 1
  • Bijan Beiranvand 2
  • Reza Moussavi-harami 3
  • javad honarmand 4
  • Farid Taati 5
1 PhD student, Petroleum Geology Department, Research Institute of Petroleum Industry (RIPI), Tehran, Iran
2 Head of Geosciences Division of Research Institute of Petroleum Industry
3 Ferdowsi University of Mashhad
4 research institute petroleum industry
5 KEPKO
چکیده [English]

The Pliocene deposits in northern Iran including Cheleken and Akchagyl stratigraphic units are considered as the most important elements of petroleum system in the Caspian Basin. The Cheleken stratigraphic unit is mainly composed of the coarse-grained red-coloured continental facies with the age of Early to Middle Pliocene, and the Akchagyl unit mainly consists of white-coloured carbonate-clastic facies with the Late Pliocene age. In the present research, three outcrops (Aghband, Somli Darreh and Yelli Badragh) in the northeastern part of the Gonbad-e Kavous area were measured as the thickest and oldest Tertiary sequences. The main purpose of the study is to determine original mineralogy and depositional conditions of the Akchagyl Formation using elemental geochemistry analysis in the measured surface sections.
Variations of the major and minor elements in the Akchagyl carbonate samples indicate the aragonite and high-Mg calcite mineralogical composition. Sr/Ca versus Mn variations represents the presence of semi-closed diagenetic system during formation of the Akchagyl unit in the basin. The high Mn-values in mud-dominated samples indicates the sub-anoxic condition whereas the low values of Mn and high Sr contents in grain-dominated samples represent the effect of meteoric diagenesis (dissolution) in the depositional basin. Comparison of the major/minor elements values with the standard mean values in other sedimentary basins indicates the semi-closed basin during deposition of the Akchagyl in the Late Pliocene, and upwarding lower salinity of the basin is due to the fresh waters and its connection to the global oceans in some time intervals of the Pliocene.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Southeastern Caspian Basin
  • Akchagyl Formation
  • Sedimentary geochemistry
  • Diagenesis
  • Depositional environment

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 14 بهمن 1398
  • تاریخ دریافت: 09 آذر 1398
  • تاریخ بازنگری: 23 دی 1398
  • تاریخ پذیرش: 14 بهمن 1398