بررسی سرشاخه های باختری رودخانه قره چای براساس نوع رودخانه و رخساره های رسوبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

رودخانه­ها یکی از مهم­ترین منابع آب شیرین سطحی به شمار می­روند؛ علاوه بر آن سازه­های بسیاری بر روی آن­ها و یا در کنار آن­ها قرار دارند. بیش­تر اطلاعات پایه در مورد رودخانه­ها در رابطه با الگوی کانال و رسوبات برجای گذاشته آن­ها است. معتبرترین روش شناخت  الگوی کانال بر مبنای شاخص­های کمی (غیر توصیفی) است؛ در کنار آن، رخساره­های رسوبی رودخانه­ها اطلاعات مهمی در زمینه شرایط حمل دانه­ها و انرژی آن­ها در اختیار قرار می­دهند. در این پژوهش، الگوی سرشاخه­های باختری رودخانه قره­چای بر اساس شاخص­های ریخت شناسی (سطح I و II روش روسگن به همراه شاخص­های هندسی دیگر) و رخساره­های رسوبی (رده­بندی مایل) مورد بررسی قرار گرفته است.
حوضه آبخیز رودخانه قره­چای با مساحت 14455 کیلومتر مربع یکی از زیرحوضه­های حوضه آبریز دریاچه نمک است که بیش از 76% آن آن در استان همدان واقع شده است. این رودخانه عمدتا تک کانال است؛ پیچش اغلب بین 1 تا 5/1، گودافتادگی 1/1 تا 2، نسبت پهنا به عمق از کمتر از 10 تا 70 و شیب از 02/0 تا 001/0 متغیر است. در بخش کوهستانی کانال با بستر V شکل و گودافتاده (تیپ­هایA  و (G دیده می­شود. در بخش دشت، کانال متقارن و پهن (نسبت پهنا به عمق >10) است؛ در این بخش حوضه تیپ­های B، C و F (به سوی پایین دست) وجود دارند؛ گاهی در بازه­های کوتاهی تیپ چند کانال (D) جای­گزین دو تیپ اخیر می­شود. بستر قره­چای در بخش­های کوهستانی شنی (رخساره­های Gms و Gm) است؛ در دشت، رخساره­های ماسه­ای (Sh ,St و Sm) فراوان­تر است. رخساره­های گلی (Fm و Fl) در بخش­های پایین دست گسترش بیش­تری دارند. این رخساره­ها عمدتا در شرایط رژیم جریانی پایین و ابتدای رژیم جریانی بالا برجای گذاشته شده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study on the western tributaries of Qara-Chay River on the basis of river type and sedimentary facies

نویسندگان [English]

  • DR. S. Khodabakhsh
  • Dr. H Mohseni
  • M Hesam-Zadeh
  • M. Mohajer-Vatan
  • L. Karamollahi
چکیده [English]

Rivers are one of the most important fresh-water resources of the earth; in addition, many constructions are located on or adjacent to rivers. The most authentic method about river pattern is based on quantitative (non-descriptive) data; sedimentary facies give us important information about the river energy and its transportation processes as well. In this research, the channel pattern of the western tributaries of Qara-Chay river on the basis of morphological parameters (Levels I and II of Rosgen classification and some other parameters) and sedimentary facies (Miall classification) were studied.
The Qara-Chay drainage basin (area=14455 Km2) is one of the sub-basins of theQom salt lake (centralIran); more than 76% of its area is located inHamedanProvince. This river is mainly single channel, its sinuosity is 1-1.5, entranchment ratio is 1.1-2, W/D varies between less than 10 to 70 and slope is 0.02-0.001. In the mountainous part, the channel is entrenched and V-shaped (A and G types). It becomes wider (W/D >10) in the plain; in this part of the basin, B, C and F types (downstream) are present; in some short distances the multi-channel type (D) may occur. The Qara-Chay bed in mountainous part gravelly facies (Gms and Gm) are present; sandy facies (Sm, Sh and St) are more abundant in the plain. Muddy facies (Fl and Fm) persist in distal parts. These facies were mainly deposited in the lower-flow and the primitive stage of the upper-flow regime.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qara-Chay
  • river
  • Rosgen classification
  • facies
  • Qom salt lake