مکانیسم تشکیل کنگلومرا های درون حوضه ای: مطالعه موردی در تریاس و ژوراسیک منطقه زنجان

نویسندگان

گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان

10.22084/psj.2019.3404

چکیده

در این پژوهش برای نخستین بار، توالی­های کنگلومرایی تریاس (سازند الیکا) و ژوراسیک (سازند دلیچای) منطقه زنجان، از نظر پارامترهای رسوب­شناسی، محیط رسوبی و مکانیسم تشکیل مورد مطالعه قرار گرفته است. در توالی­های تریاس، لایه­های کنگلومرایی تنها از قطعات اینتراکلست با بافت فلوتستون تا رودستون تشکیل شده است. حضور قطعات اینتراکلستی (کنگلومرای درون حوضه­ای)، سطح زیرین فرسایشی و دانه بندی تدریجی ریز شونده بیانگر انرژی بالای محیط رسوبگذاری و تأثیر فرایندهای طوفانی در زمان تشکیل این افق کنگلومرایی در بخش­های ساحلی و دریایی کم عمق می­باشد. در صورتیکه، در توالی­های­ ژوراسیک حضور دوکفه­ای­های نازک لایه، رادیولر، آمونیت، بلمنیت، فرامینیفرهای پلانکتون به همراه میکروبیالیت­ها بیانگر یک محیط دریایی نسبتاً عمیق می­باشد. توالی کنگلومرایی ضخیم لایه همراه با این مجموعه فسیلی، تک منشأیی بوده که ذرات تشکیل دهنده آن را عمدتاً میکروبیالیت­ها، بریوزوآ، آمونیت و بلمنیت تشکیل می­دهد. جورشدگی این توالی رسوبی، ضعیف بوده و اندازه ذرات تشکیل دهنده آن بین 3 تا 30 سانتیمتر در تغییر می­باشد. این رخساره کنگلومرایی احتمالاً مبین افزایش انرژی محیط رسوبی در طی کاهش نسبی سطح آب دریا در گذر ژواسیک میانی- بالایی؟ می­باشد. نبود ساختمان­رسوبی مشخص و توالی بوما، دانه­های زاویه­دار تا گرد شده و فابریک به­هم ­ریخته ذرات، احتمالاً بیانگر تشکیل شدن این واحد کنگلومرایی در نتیجه جریان­های خرده سنگ­دار ­باشد. نهایتاً، نتایج نشان می­دهد که منطقه زنجان به عنوان بخش کوچکی از حاشیه شمالی اقیانوس تتیس، در طی زمان­های تریاس تا ژوراسیک میانی، در نتیجه پیشروی آب دریا در مقیاس جهانی از یک محیط­ ساحلی به یک محیط­ دریایی نسبتاً عمیق تغییر نموده است و در نهایت در مرز بین ژوراسیک میانی - بالایی؟ سطح آب دریا کاهش یافته است. در داخل این توالی رسوبی بزرگ مقیاس، کنگلومراهای آهکی تریاس بعنوان یک رخساره طوفانی در یک محیط ساحلی تشکیل شده است، در صورتی­که واحدهای کنگلومراهایی رأس سازند دلیچای در یک محیط دریایی نسبتاً عمیق و در نتیجه تأثیر جریان­های اقیانوسی بر نهشته­های میکروبیال تشکیل شده است.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Formation mechanisms of intraformational conglomerate: Case study in Triassic and Jurassic of the Zanjan area

نویسندگان [English]

  • A. Zohdi
  • J. Rabbani
چکیده [English]

In this research for the first time, conglomerate layers of the Triassic (Elika Formation) and Jurassic (Dalichai Formation) successions has been studied in regards to sedimentary environment and origin in Zanjan area. The Triassic conglomerates are only composed of intraclast with floatstone-rudstone texture. These intraformational conglomerates with an erosional surface and graded-bedding structure (fining upward), indicate a high-energy condition and effect of storm process in shallow marine environments. While in middle Jurassic strata, the presence of thin shell bivalves, radiolarian, ammonite, belemnite, planktonic foraminifera and microbialites show relatively deeper marine environments. Thick-bedded conglomerates along with these fossil contents are oligomictic, which contains microbialites, bryozoans, ammonite and belemnite. These layers are poorly sorted with grain size from 3 to 30 cm and clearly show a high-energy condition during deposition possibly related to falling stage of sea level across middle-upper Jurassic?. Angular to rounded grains, irregular fabric, no specific sedimentary structure such as bouma sequence show sedimentation with debris flow. Finally, the results show that the Zanjan area as a small part of northern Tethys realm, has been changed from near-shore marine environment to relatively off-shore area as e result of eustatic sea level rise during Triassic-middle Jurassic and then followed by a sea level fall at the middle/upper Jurassic boundary?. In this large-scale sedimentary package, the Triassic carbonate conglomerate has been considered as tempestite facies in shallow marine environment. Whereas conglomerate sequences in upper part of Dalichai Formation shows effect of ocean currents on microbialites in relatively deeper marine environments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intraformational conglomerates
  • Triassic-Jurassic
  • Elika and Dalichai formations
  • Zanjan

دوره 7، شماره 14
پاییز و زمستان 1398
  • تاریخ دریافت: 16 اسفند 1398
  • تاریخ بازنگری: 19 فروردین 1399
  • تاریخ پذیرش: 30 اردیبهشت 1399