ژئوشیمی ماسه‌سنگ های سازند اجاق‌قشلاق (ائوسن بالایی-الیگوسن زیرین)، شرق مغان، شمال غرب ایران: کاربرد در تعیین سنگ والد، شرایط اقلیمی و موقعیت تکتونیکی

نویسندگان

1 استادیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

3 کارشناس‌ارشد رسوب‌شناسی و سنگ‌شناسی رسوبی، مدیریت اکتشاف، تهران، ایران

چکیده

مطالعات پتروگرافی و ژئوشیمی ماسه‌سنگ‌های سازند اجاق‌قشلاق (ائوسن بالایی-الیگوسن زیرین) به منظور ارزیابی شرایط تکتونیکی، آب و هوا، درجه هوازدگی و نوع سنگ مادر انجام گرفته است. ترکیب ماسه‌سنگ‌های سازند اجاق‌قشلاق عمدتا لیت آرنایت و لیت‌آرنایت فلدسپات‌دار و به میزان اندک آرکوز و گری‌وکی است. به طور کلی ماسه‌سنگ‌ها بلوغ بافتی و ترکیبی پایینی دارند بطوریکه خرده‌های آتشفشانی، فلدسپات‌های پلاژیوکلاز و پتاسیم‌دار اجزای اصلی تشکیل‌دهنده هستند و ذرات تشکیل دهنده جورشدگی و گردشدگی ضعیفی را نشان می‌دهند. نمودارهای ژئوشیمیایی شامل دیاگرام توابع تفکیکی و TiO2 در برابر Al2O3 و TiO2 در برابر Zr، عناصر فرعی La/Th در برابر Hf و Zr/Sc و Th/Sc نشان‌دهنده سنگ مادر بازیک تا حدواسط (و تا اندازه ای اسیدی) برای ماسه‌سنگ‌های سازند اجاق‌قشلاق در ناحیه مورد مطالعه است. محاسبه فاکتور هوازدگی شیمیایی در کنار ترسیم نمودارهای SiO2 در برابر Al2O3+K2O+Na2O و Al2O3- CaO+Na2O+K2O بیانگر وجود شرایط آب و هوایی نیمه خشک، درجه هوازدگی پایین و میزان اندک حمل و نقل برای رسوبات سازند اجاق‌قشلاق است که موجب حفظ شدگی کانی‌های ناپایدار مانند کانی‌های فرومنیزیم و پلاژیوکلاز شده است. موقعیت تکتونیکی برای ماسه‌سنگ‌های سازند اجاق‌قشلاق بر اساس نسبت Al2O3/SiO2 به Fe2O3+MgO، K2O/Na2O به SiO2، La-Th-Sc و نسبت عناصر فرعی Th/Sc و La/Th، جزایر قوسی تعیین شده است. نتایج بدست آمده در این مطالعه جهت بازسازی شرایط جغرافیای دیرینه و تاریخچه تکامل تکتونیکی-رسوبی حوضه مغان مفید خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geochemistry of the sandstones of the Ojaggheshlagh Formation (Late Eocene-Early Oligocene), Eastern Moghan area, NW Iran: application for parent rock, climate and tectonic setting

نویسندگان [English]

  • M. Sharafi 1
  • P. Mohammadi 2
  • A. H. Enayati-Bidgoli 2
  • M. R. mirzaee 2
  • F. Farzaneh 3
چکیده [English]

Petrography and geochemistry analysis of the sandstones of the Ojaggheshlagh Formation (Late Eocene-Early Oligocene) of the Moghan Basin, was carried out to evaluate their tectonic setting, climate, weathering degree, and parent rock. Sandstones include litharenite and feldspathic litharenite and minor arkose and greywacke. In a general view, sandstones are immature, characterized by the poorly sorted and poorly rounded grains including volcanic fragments and feldspars and minor heavy minerals, mica, monocrystalline quartz and clay minerals. Geochemical diagrams including discriminate function, TiO2 vs. Al2O3, TiO2 vs. Zr, as well as trace elements diagrams/data as La/Th vs. Hf, Zr/Sc and Th/Sc indicate a predominantly basic to intermediate (and minor acidic) volcanic parent rocks for the Ojaggheshlagh sandstones. Low chemical index of alteration plus SiO2 vs. Al2O3+K2O+Na2O and Al2O3-CaO+Na2O-K2O diagrams emphasis sub-arid climate and short transportation distance of the Ojaggheshlagh sandstones from the source area, which led to the preservation of the unstable minerals and poor compositional and textural maturity of the Ojaggheshlagh sandstones of the Moghan Basin. Al2O3/SiO2 vs. Fe2O3+MgO, K2O/Na2O vs. SiO2 and La-Th-Sc diagrams and La/Th and Th/Sc content reveal an island arc tectonic setting The archived results of the paper are useful for the paleogeographical and tectono-sedimentary reconstruction of the Moghan Basin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moghan
  • Ojaggheshlagh
  • Geochemistry
  • provinance
  • tectonic setting